Veelgestelde vragen

We willen natuurlijk het liefst dat de StemWijzer voor iedereen toegankelijk is, onafhankelijk van het gebruikte systeem en de software. Maar de ontwikkelingen op internet gaan razendsnel en die honderd procent toegankelijkheid valt niet te garanderen. Als norm hanteren we de toegankelijkheid van alle gangbare browsers (Internet Explorer, Firefox, Netscape, Mozilla, Opera), in combinatie met de meest gebruikte platforms Windows, Linux en Mac (FF en Safari).

De StemWijzer heeft verschillende rekenmethodes gehad om het resultaat te berekenen, die alle uitgingen van de opvatting dat het eenvoudig uit te leggen moet zijn hoe het resultaat tot stand komt. Lange tijd is gewerkt met de zogenaamde city-blockmethode, waarbij de kortste afstand tussen de gebruiker en de partij berekend wordt. Naarmate de gebruiker en de partijen meer tegengestelde antwoorden hebben, worden ze op grotere afstand van elkaar gezet. Over de puntentoekenning en de berekening van de afstand van de tussenpositie zijn vele discussies te voeren.
Om het nog eenvoudiger en duidelijker te maken wordt in de meest recente StemWijzers de methode van de meeste overeenkomst gebruikt. Iedere stelling waarbij gebruiker en partij hetzelfde antwoord geven wordt als een punt geteld; wanneer na beantwoording van alle stellingen extra gewicht aan een onderwerp wordt toegekend, wordt dat als een extra stelling meegeteld. In het resultaatscherm komt zo de partij bovenaan te staan waarmee de meeste overeenkomst is. In de matrix onder de rangorde van partijen is precies te zien hoe dat zit. De gebruiker kan tot in detail zijn standpunten met die van de partijen vergelijken.

De StemWijzer is gemaakt door het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP). Het IPP is een landelijke, niet-partijgebonden organisatie die zich ten doel stelt maatschappelijke en politieke participatie te bevorderen. De StemWijzer is vooral gebaseerd op de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen waaruit we de onderwerpen selecteren waar de partijen (veel) van mening over verschillen. Bij de StemWijzers voor Provinciale Statenverkiezingen en gemeenteraadsverkiezingen houden we met de deelnemende politieke partijen een workshop waarin zij voor hen belangrijke onderwerpen aandragen. Van daaruit worden vervolgens stellingen geformuleerd. Die stellingen zijn voorgelegd aan de partijen met de vraag om ze volgens het partijstandpunt te beantwoorden. Op basis daarvan wordt de uiteindelijke selectie gemaakt, waarbij vooral gekeken wordt naar de 'discriminerende werking', de (grote) tegenstellingen tussen de partijen op de verschillende punten, en naar de spreiding van onderwerpen. De partijen hebben soms waardevolle suggesties ter verbetering van de stellingen, maar de eindverantwoordelijkheid berust bij het IPP.

De redactie van de StemWijzer stelt de stellingen op aan de hand van verkiezingsprogramma’s van alle partijen en kiest daarbij onderwerpen die in de campagne een belangrijke rol spelen en die de komende vier jaar het politieke debat zullen beheersen.Daarbij volgen wij de politieke agenda en de publieke opinie. Wij zien het niet als onze taak om onderwerpen die geen, of volgens sommigen ‘onvoldoende’ aandacht krijgen via de StemWijzer op de politieke agenda te plaatsen. Dat laten we aan partijen zelf over en er zijn genoeg voorbeelden van onderwerpen die door niet gevestigde partijen, als bij voorbeeld de LPF, de Partij voor de Dieren, in de aandacht kwamen zonder de hulp van de StemWijzer.

Het beste is in dit geval 'Geen van beide' te antwoorden. Het hangt er vooral vanaf hoe zwaar die bepaalde voorwaarden voor uzelf wegen. Raadpleeg vooral ook de toelichting op de standpunten die de partijen geven. Dat kan u wellicht op andere gedachten en een 'wijzere' stellingname brengen.

De politiek is roemrucht vanwege zijn taalgebruik. Zeker de Nederlandse politiek met zijn vele partijen blinkt uit in verhullend taalgebruik, compromisteksten, nauw luisterende nuances. Het goed formuleren van een stelling komt vooral neer op het balanceren tussen het vereiste om klare, duidelijke taal te verschaffen en het recht doen aan het standpunt of de standpunten van een partij, die nu eenmaal in hun eigen taal proberen kiezers voor zich te winnen. Bij alle StemWijzers besteden wij extra veel aandacht aan het in zo eenvoudig mogelijk Nederlands formuleren van de stellingen.

De gedachte dat een computer vooral geschikt is om volledig geautomatiseerde handelingen te verrichten is kennelijk nog steeds wijd verspreid. Dertig keer hetzelfde antwoord aanklikken is een beetje zinloos. De StemWijzer bestaat uit onderling tegenstrijdige stellingen, wie het 'eens' is met stelling A, komt vaak logischerwijs uit bij 'oneens' op stelling B. Er is geen partij die op alle stellingen hetzelfde heeft geantwoord. Hoe het precies zit kan nagegaan worden door in het resultaatscherm de eigen stellingname te vergelijken met die van de partijen. De uitkomst bij het dertig keer op dezelfde toets drukken berust op toeval.

Verwacht van de StemWijzer geen oordeel wat een goede of een verkeerde partij is. Wel is bekend dat de StemWijzer soms verrassende uitkomsten heeft; mensen die hoewel ze tegengestelde meningen hebben op het gebied van ethische kwesties bij voorbeeld het advies krijgen op een christelijke partij te stemmen. Maar de StemWijzer gaat over dertig onderwerpen en kennelijk heb je door je antwoorden op al die andere minder ethische vragen toch de meeste overeenkomst met de christelijke partijen. De gebruiker die bij een partij uitkomt, die niet de gewoonlijke keuze is, is wellicht geneigd het programma de schuld te geven. Aan de andere kant, zo blijkt uit onderzoek, wordt het 'verrassingseffect' van de StemWijzer hoog gewaardeerd, het biedt een prima aanzet voor discussie, voor ons als makers de belangrijkste functie van de StemWijzer.

Ook in de politiek is de weg naar de hel geplaveid met goede voornemens. Er is geen enkele garantie dat een partij de beloftes, gedaan in de programma's, kan waarmaken. Politiek is een zaak van compromissen sluiten, onderhandelen en besluitvorming langs ingewikkelde procedures. Daarom zullen partijen doorgaans slechts gedeeltelijk slagen in het nakomen van hun beloften.

De bezoekers van de StemWijzer vormen geen representatieve steekproef van de kiesgerechtigde bevolking: via internet kan men vierentwintig uur per dag, zeven dagen in de week zo vaak men wil de StemWijzer doen. Ook in het onderwijs, bij jongeren die nog geen stemrecht hebben, is de StemWijzer een veelgebruikte test. De StemWijzer is dan ook niet te vergelijken met bij voorbeeld opiniepeilingen, laat staan met de werkelijke verkiezingsuitslag. Bij opiniepeilingen staat de vraag centraal: 'wat zou u stemmen, wanneer er vandaag verkiezingen zouden zijn'. De StemWijzer vraagt, los van de waan van de dag, een oordeel over dertig onderwerpen waarover partijen van mening verschillen. Vervolgens krijgt u een resultaat in beeld voor de partij die het dichtst bij u staat, als het om de inhoud van de politiek gaat. Het is en blijft een uitkomst van een test, geen verplichtend stemadvies vanzelfsprekend. In de praktijk gelden voor kiezers vaak andere redenen om op een bepaalde partij of persoon te stemmen. Veel mensen stemmen strategisch: maakt een bepaalde partij kans de grootste te worden of wil men dat juist voorkomen? Het imago van de lijsttrekker speelt een grote rol, de sociaal-economische achtergrond van de kiezer, voor sommigen de emotie op verkiezingsdag, voor anderen de onberedeneerde weerzin tegen of juist de voorkeur voor een bepaalde politicus. Kortom, lang niet iedereen kiest om strikt inhoudelijke redenen, de bestaansgrond van de StemWijzer, voor een bepaalde partij.